مكه كه با گروندگان به رسول خدا ( ص ) چنين مىكردند ، آنان را شكنجه مىكردند تا از دين اسلام به شرك سابق خود برگردند ، بعضى از اين مسلمانان صبر مىكردند و برنمىگشتند و لو شكنجه به هر جا كه خواست برسد ، و بعضى برگشته مرتد مىشدند ، و اينها افرادى بودند كه ايمانى ضعيف داشتند هم چنان كه دو آيه « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّه فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّه جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّه » « 1 » ، « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّه عَلى حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَه خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِه وَإِنْ أَصابَتْه فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى وَجْهِه » « 2 » . به وضع آنان اشاره مىكند . خداى سبحان در اين آيات قبل از اين مطالب اشاره اى به « اصحاب اخدود » مىكند ، و اين خود تشويق مؤمنين به صبر در راه خداى تعالى است ، دنبال اين داستان اشاره اى هم به سرگذشت لشكريان فرعون و ثمود دارد ، و اين مايه دلخوشى رسول خدا ( ص ) و وعده نصرت به آن جناب و تهديد مشركين است ، و اين سوره به شهادت سياق آياتش در مكه نازل شده . * ( « وَالسَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ » ) * كلمه « بروج » جمع برج است ، و « برج » به معناى هر چيز پيدا و ظاهر است ، و اگر بيشتر در كاخهاى عالى استعمال مىشود ، براى اين است كه كاخها در نظر تماشا كنندگان و بينندگان ظاهر و هويدا است ، ساختمان استوانه اى شكلى كه در چارگوشه قلعه ها براى دفاع مىسازند نيز برج ناميده مىشود ، و همين معنا منظور آيه است چون مىفرمايد : « وَلَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَزَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ وَحَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ رَجِيمٍ » « 3 » ، پس مراد از كلمه « بروج » موضع ستارگان در آسمان است . با اين بيان روشن مىشود اينكه بعضى « 4 » از مفسرين بروج را به دوازده برج اصطلاحى علم نجوم معنا كرده‌اند ، درست نيست .

--> ( 1 ) و بعضى از مردم كسانيند كه مىگويند به خدا ايمان آورديم ولى همين كه در راه خدا شكنجه مىشدند فتنه مردم را نظير عذاب خدا مىپنداشتند . سوره عنكبوت ، آيه 10 . ( 2 ) و بعضى از مردم كسانيند كه خدا را به ظاهر و به زبان مىپرستند نه به حقيقت از اين رو هر گاه خير و نعمتى برسد اطمينان خاطر پيدا مىكنند و اگر شر و فقر و آفتى برسد ، از خدا رو بگردانند . سوره حج ، آيه 11 . ( 3 ) ما براى بناى آسمان برجها قرار داديم ، و آسمان را براى نظر كنندگان زينت داده ، آن را از هر شيطانى رانده شده حفظ كرديم . سوره حجر ، آيه 17 . ( 4 ) تفسير روح المعانى ، ج 30 ، ص 85 .